Ludową  kulturę  łowicką,  zwaną  powszechnie  księżacką,  tworzyli  przez wiele lat chłopi - mieszkańcy dawnego Księstwa  Łowickiego. Obecny  powiat  obejmuje swymi granicami znaczną część tego obszaru. Do połowy obecnego stulecia   w   wiejskiej   architekturze   dominowało   budownictwo   drewniane,  jedynie  niektóre budynki inwentarskie

stawiano dawniej z kamieni, a w początku XX w. z kamieni i cegieł.

  

   Dawna chata dzielona była przede wszystkim na część świąteczną

i  tą,  w  której  spędzano  dzień  powszedni  oraz wykonywano prace

domowe.  Przywiązywano  bardzo  dużą  uwagę  do umeblowania izb świątecznych.  

 

    Ważnym    meblem   w   reprezentacyjnym   wnętrzu  był kredens. Malowano go często w wielobarwne kwiaty, zdobiono płaskorzeźbami.

 

    Pod ścianą z oknami ustawiano ławę z oparciem, naprzeciw drzwi wejściowych   znajdował   się  stolik  - domowy  ołtarzyk.  Na bardzo eksponowanym    miejscu   ustawiano   także   łóżka,   były   przede   wszystkim  dekoracją,  a w zależności od wielkości pierzymy i ilości poduch stanowiły świadectwo zamożności gospodarza.  

    W świątecznych izbach podłowickich układano poduszki w formie  piramid  sięgających  w  bogatych  domach  po samą powałę. Łóżka pokrywano kwiecistymi nospami.

 

   Jednym    z   najważniejszych   mebli   w   wiejskich domach były 

skrzynie.    Używano    ich   do   przechowywania   ubrań,   pościeli,

biżuterii, a także dokumentów  rodzinnych.  Wykonywano je zwykle z sosnowego drewna.

 

         W  XVIII  wieku były one surowe, później

   zaczęto  je malować farbą olejną najczęściej

   na kolor brązowy, ciemnoczerwony lub bordo. 

 

         Pod   koniec  XIX  wieku   na   ścianach

   licowych  i wiekach skrzyń wydzielano po 2

   kwadratowe  pola  z  ciemnozielonym  tłem, 

   na       którym      malowano     wielobarwne

   kompozycje kwiatowe.

 

         Kolorowe papierowe wycinanki pojawiły 

   się  w  łowickich chałupach w II połowie XIX

   wieku. 

 

        

 

      Pierwotnie  pojedyncze  elementy  wycięte  z kolorowego glansowanego papieru naklejanego bezpośrednio  na  ściany, ramy obrazów, czy kafle piecowe, później na kawałki białego papieru. 

   

      Z   czasem   wykształciły   się   3   rodzaje   łowickich   wycinanek: prostokąty   kodry,   okrągłe   gwiozdy,  i  tasiemki  składające  się  z 2 pionowych pasków o jednakowej dekoracji.

 

   Inną charakterystyczną ozdobę wnętrz mieszkalnych stanowiły pająki  wieszane  po środku  izby  pod  stropem. Najstarsze  formy tych  ozdób   to  światy.  Zbudowane  z  glinianej  kuli,  w  którą  wetknięto  dużą ilość  patyków     słomianych.   Popularne   później   -   od  połowy  XIX  wieku  wykonywano głównie z kolorowej wełny, słomy i bibuły.

     Dość  powszechnie dekorowano  izby  bukietami  kwiatów  z  bibuły.  Wieszano  je  na  ścianach  i  stawiano  na  stole - domowym ołtarzyku, 

który znajdował się w każdej izbie świątecznej.

 

     Księżacy  Łowiccy  w  odzież z dominacją tkanin pasiastych zaczęli 

się  ubierać  w  latach trzydziestych XIX wieku. Do ostatniej ćwierci tego stulecia dominowało w nich tło ciemnoczerwone, na którym znajdują się pionowe  paski.  Ułożone symetrycznie prążki powtarzają się rytmicznie 

na jednobarwnym tle. 

 

    

 

       Pod koniec XIX wieku tło czerwone ustępuje barwie 

   pomarańczowej,  a  w  kolorystyce  pasków pojawiają 

   się wszystkie kolory tęczy. 

 

       W     wieku   XX    w   ubiorach   księżanek  coraz 

   popularniejszy  staje się aksamit, z którego szyte są

   haftowane  gorsety  i  taśmy  przy  dolnych brzegach

   kiecek i zapasek

 

       Gospodynie  w  zimne  dni zakładały angiery. Były

   to   jedyne   elementy   łowickiego   ubioru  uszyte  z 

   samodziałowych   tkanin  kraciastych,  gdzie wątek i

   osnowa są wełniane.

 

 

   Najstarsze  jednokolorowe  hafty na koszulach wykonywano techniką stębnówkową i łańcuszkową. Od połowy XIX

wieku  geometrycznie  wyszywane  wzory  są  wielobarwne, a w początku XX wieku najmodniejsze stają się roślinne

kompozycje wykonane haftem krzyżykowym. 

 

      W    latach   dwudziestych   zaczęto  zdobić  kobiece

koszule      haftem    płaskim.   W   okresie   powojennym popularność zdobył biały ażurowy haft richelieu.

 

     Kobiecy  ubiór uzupełniają wełniane, adamaszkowe lub  płócienne chustki, sznury czerwonych korali i sznurowane, zwykle czarne trzewiki.

 

     Księżacy   nosili   pasiaste   portki  z  tłem  w  kolorze ciemnoczerwonym     i     pomarańczowym.     Mężczyźni

zakładali  też tak zwane krawaty bardzo obficie haftowane.

Lejbiki  –  sięgające  ud kamizele, zapinane na jeden rząd guzików, szyto z czarnego sukna. 

 

  

         Noszone    w    XIX    wieku    spencerki

   wyglądały        jak     lejbiki    z    rękawami,

   współczesne      sięgają     do   bioder   i  są

   zapinane na tak zwane potrzeby.

 

       Wierzchnie    okrycie  stanowiły  białe lub

   czarne   sięgające  kostek   sukmany. W XX

   wieku     popularne    stały    się   kapoty   z

   czarnego   sukna  wzorowane  na  miejskich

   płaszczach. 

 

         Księżacy   zawsze  do  ubioru  zakładali

   zawiązane    w   talii  pasy.  Nakrycie  głowy

   stanowił  filcowy  kapelusz, często zdobiony 

   haftowaną aksamitką.  

    Na  nogach  nosili  buty  z  czarnej  skóry z wysokimi cholewa mi. Obecnie  stroje księżackie, poza ekspozycją  muzealną,   można   ujrzeć   jedynie   przy   okazji uroczystych procesji w czasie ważnych świąt kościelnych oraz podczas występów zespołów folklorystycznych.

 


Państwo Brzozowscy

- właściciele prywatnego muzeum w Sromowie

po otrzymaniu nagrody ministra kultury

 

   

 

Źródło: Folder "Powiat łowicki"